Born, men barnehage?

Du gjer det heilt rett. Det heiter barnehage.

Ordet barn kan bøyast på to måtar på nynorsk. Dette er den tradisjonelle bøyingsmåten:

(eintal:) eit barn – barnet
(fleirtal:) nokre born – alle borna

Ein kan òg skriva nokre barn – alle barna.

Denne vekslinga mellom a og o har vore vanleg i mange norske dialektar. På dansk har ein tilsvarande veksling mellom a og ø (barn og børn).

Samansetning

Samansetningar med ordet barn viser ofte til noko som gjeld fleire born. Ein skulle då kanskje tru at ein brukte borne- i samansetning slik ein brukar børne- på dansk (jf. børnehave).

Men slik er det ikkje.

Samansetningsformer kjem ofte av gamle genitivar. Slik er det òg i dette tilfellet. Den gamalnorske fleirtalsgenitiven og samansetningsforma var barna-. Det svarer til barne- i moderne norsk skriftmål. Vi får altså

barnehage, barneskule

og så vidare same korleis vi bøyer barn i fleirtal. Legg særleg merke til

eit barnebarn – fleire barneborn (eller barnebarn)

(Den gammalnorske genitivs-a-en har forresten halde seg i mange vestlandsdialektar, der det kan heita badnahage, badnaskule og badnabodn.)

Meir om dialekt

I mange dialektar heiter barn /bon/ eller /bån/ i både eintal og fleirtal. Då får vi samansetningsformer som båne-. Men vi må altså ikkje omsetja det til *borne- i skrift.